Het Amsterdamsche Voetbal Doelgericht
Het amateurvoetbal leeft van betrokkenheid, vertrouwen en de inzet van journalisten, fotografen en verenigingen. Maar wat gebeurt er wanneer het werk van anderen zonder duidelijke afspraken wordt gebruikt, bewerkt of opnieuw gepubliceerd? Voor Het Amsterdamsche Voetbal is de grens helder: journalistiek begint bij respect voor het werk (en de rechten) van anderen.
Het amateurvoetbal is een prachtige wereld om over te schrijven. Iedere week trekken journalisten, verslaggevers en fotografen langs de velden. Ze spreken trainers, spelers en bestuurders, maken foto’s, verzamelen informatie en besteden vele uren aan wedstrijdverslagen, interviews en achtergrondverhalen.
Dat doen ze vanuit betrokkenheid bij het voetbal, maar ook vanuit een journalistieke verantwoordelijkheid. Een artikel ontstaat niet vanzelf. Achter iedere publicatie zitten werk, tijd, kennis, een netwerk en vaak een jarenlange vertrouwensband met verenigingen. Juist daarom vindt Het Amsterdamsche Voetbal het belangrijk om aandacht te vragen voor een onderwerp dat momenteel binnen de sportjournalistiek regelmatig tot discussie leidt: het gebruik van journalistieke artikelen en foto’s door een ander ‘mediaplatform’ – dat overigens ver weg is gevestigd en alleen van afstand probeert een voet aan de grond te krijgen.
De afgelopen periode hebben wij verschillende publicaties onder ogen gekregen waarbij vragen zijn ontstaan over de herkomst van teksten en beeldmateriaal. Soms gaat het om artikelen die opvallende overeenkomsten vertonen met eerder gepubliceerd werk. In andere gevallen betreft het foto’s waarvan niet duidelijk is of vooraf toestemming voor publicatie is verkregen.
Wat op het eerste gezicht misschien een onschuldige manier lijkt om snel voetbalnieuws te verspreiden, raakt aan een belangrijk journalistiek principe: het werk van een ander is niet automatisch vrij te gebruiken omdat het op internet staat.
Een tekst veranderen maakt het nog geen eigen journalistiek
Laten we één misverstand uit de wereld helpen. Niemand heeft het alleenrecht op een voetbalwedstrijd, een uitslag of een doelpuntenmaker. Een wedstrijd mag door tien verschillende media worden beschreven. Maar er bestaat een wezenlijk verschil tussen zelfstandig verslag doen en het gebruiken van het journalistieke werk van iemand anders.
Een verslaggever die zelf langs de lijn staat, betrokkenen spreekt en vervolgens een eigen verhaal schrijft, bedrijft journalistiek. Hetzelfde geldt voor een redacteur die op basis van zelfstandig verzamelde informatie, betrouwbare bronnen of rechtstreeks aangeleverde wedstrijdgegevens een artikel samenstelt. Anders wordt het wanneer een bestaand artikel als uitgangspunt wordt genomen, zinnen worden veranderd, de volgorde wordt aangepast en het resultaat vervolgens als een zelfstandige publicatie verschijnt.
Het vervangen van enkele woorden of het herschrijven van passages betekent niet automatisch dat sprake is van een oorspronkelijk journalistiek product. Tegelijkertijd vormt niet iedere tekstuele overeenkomst direct een auteursrechtinbreuk. Feiten zijn immers vrij te gebruiken. Maar wanneer aantoonbaar wordt voortgebouwd op auteursrechtelijk beschermd werk, spelen toestemming en de rechten van de oorspronkelijke maker een belangrijke rol. Het Amsterdamsche Voetbal heeft inmiddels verschillende voorbeelden verzameld waarbij wij vragen hebben over de wijze waarop eerder gepubliceerde informatie opnieuw is gebruikt. Niet uitsluitend vanwege overeenkomende wedstrijduitslagen of doelpuntenmakers, maar juist door gelijkenissen in de selectie, opbouw en presentatie van informatie.
Dat verdient aandacht. Niet om andere media de maat te nemen, maar om duidelijk te maken dat journalistieke onafhankelijkheid meer vraagt dan het herschrijven van bestaande teksten.
Ook verenigingen hebben belang bij duidelijkheid
Het zijn niet alleen redacties en fotografen die belang hebben bij een zorgvuldige omgang met publicaties. Ook voetbalverenigingen moeten erop kunnen vertrouwen dat informatie correct wordt weergegeven en dat duidelijk is waar een verhaal vandaan komt. Wanneer artikelen op verschillende platforms verschijnen met opvallend vergelijkbare inhoud, kan verwarring ontstaan over de oorspronkelijke bron. Zeker wanneer de indruk wordt gewekt dat er sprake is van samenwerking tussen mediapartijen, terwijl daarvan geen sprake is.
Wij vinden het belangrijk dat verenigingen weten met wie zij contact hebben, aan wie zij informatie verstrekken en onder welke omstandigheden hun uitspraken worden gepubliceerd. Het Amsterdamsche Voetbal werkt al jarenlang met een uitgebreid netwerk van verslaggevers, fotografen, correspondenten, trainers, spelers en bestuurders. Die contacten zijn gebaseerd op wederzijds vertrouwen. Dat vertrouwen willen wij behouden. Daarom hechten wij aan transparantie over de herkomst van onze berichtgeving en de verantwoordelijkheid voor de inhoud ervan.
Ook fotografen verdienen bescherming
Het onderwerp beperkt zich niet tot geschreven artikelen. Misschien nog wel duidelijker ligt de kwestie bij het gebruik van foto’s. Iedere zaterdag en zondag staan fotografen langs de velden. Soms beroepsmatig, vaak vrijwillig en vrijwel altijd vanuit een grote liefde voor het voetbal. Zij investeren in apparatuur, reizen naar wedstrijden en besteden tijd aan het selecteren en bewerken van hun beelden.
Toch blijkt in de praktijk dat foto’s soms zonder voorafgaande toestemming op een andere website of sociale media verschijnen. Wanneer een fotograaf daarover vragen stelt, wordt weleens volstaan met het alsnog vermelden van zijn of haar naam. Maar daarmee wordt voorbijgegaan aan een fundamenteel onderscheid. Een naam bij een foto plaatsen is niet hetzelfde als toestemming hebben om die foto te publiceren.
Een fotograaf bepaalt in beginsel zelf onder welke voorwaarden zijn of haar werk mag worden gebruikt. Dat geldt voor professionele fotografen, maar net zo goed voor vrijwilligers die met hun camera langs de lijn staan. Bronvermelding is belangrijk, maar vervangt geen toestemming wanneer die wettelijk vereist is. Van iedereen die een mediaplatform beheert, mag worden verwacht dat dit onderscheid wordt gerespecteerd.
Kritiek is geen aanval
Binnen de journalistiek moet ruimte bestaan om elkaar aan te spreken op werkwijzen. Dat geldt voor grote landelijke mediabedrijven, maar net zo goed voor kleinere regionale voetbalplatforms. Wie vragen krijgt over het gebruik van artikelen of foto’s, kan uitleggen hoe een publicatie tot stand is gekomen, welke bronnen zijn geraadpleegd en welke afspraken over het beeldmateriaal zijn gemaakt. Dat is geen aanval, maar een normale professionele uitwisseling.
Helaas zien wij dat discussies over auteursrechten en bronvermelding niet altijd op die manier verlopen. Soms verschuift de aandacht van de inhoudelijke vraag naar de bedoelingen van degene die kritiek uit. Dat vinden wij jammer. Het gaat immers niet om persoonlijke verhoudingen, onderlinge concurrentie of de omvang van een website. Het gaat om de vraag of zorgvuldig wordt omgegaan met het werk van anderen. Hoe meer onafhankelijke media op een serieuze manier aandacht besteden aan het amateurvoetbal, hoe beter. Verschillende invalshoeken, interviews, wedstrijdverslagen en achtergrondverhalen verrijken de berichtgeving. Maar gezonde concurrentie brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. Daarbij hoort dat journalisten en fotografen elkaars werk respecteren.
Journalistiek is geen kwestie van kopiëren en publiceren
De snelheid waarmee tegenwoordig nieuws wordt verspreid, heeft veel veranderd. Websites en sociale media maken het mogelijk om binnen enkele minuten een groot publiek te bereiken. Dat biedt kansen, maar brengt ook risico’s met zich mee. De druk om voortdurend nieuwe berichten te plaatsen kan ertoe leiden dat bestaande publicaties gemakkelijk als uitgangspunt worden gebruikt. Een tekst is snel aangepast, een foto eenvoudig opgeslagen en een bericht met één druk op de knop gepubliceerd.
Maar snelheid mag nooit belangrijker worden dan zorgvuldigheid. Een voetbalwebsite onderhouden vraagt inzet. Originele verhalen maken vraagt echter meer: zelf informatie verzamelen, contacten onderhouden, feiten controleren en verantwoordelijkheid nemen voor de uiteindelijke publicatie. Dat onderscheid mogen we niet uit het oog verliezen. Ook wanneer een platform vanuit betrokkenheid bij het amateurvoetbal opereert, al dan niet met een maatschappelijk doel of ondersteuning van verenigingen, blijven dezelfde journalistieke en wettelijke uitgangspunten gelden. Goede bedoelingen (lees: een (goed) maatschappelijk doel) zijn geen vrijbrief om voorbij te gaan aan de rechten van anderen.
Een principiële kwestie
Voor Het Amsterdamsche Voetbal is dit geen discussie over wie de meeste bezoekers trekt, wie het snelst publiceert of welk platform het grootste bereik heeft. Het gaat om de bescherming van journalistiek werk en de mensen die dat mogelijk maken.
Onze redacteuren onderhouden rechtstreeks contact met verenigingen, trainers, spelers en bestuurders. Fotografen leveren beeldmateriaal aan onder afspraken over het gebruik daarvan. Correspondenten en betrokkenen sturen informatie in die wij verwerken tot publicaties. Daar gaat tijd en energie in zitten. Bovendien zijn aan het onderhouden van een onafhankelijk journalistiek platform kosten verbonden.
Wanneer andere partijen gebruik willen maken van ons werk, bestaan daarvoor normale mogelijkheden. Neem contact op, vraag toestemming, maak afspraken en respecteer de rechten van de maker. Zo ingewikkeld hoeft het niet te zijn. Het Amsterdamsche Voetbal blijft alert op publicaties waarbij vragen ontstaan over het gebruik van onze artikelen en foto’s. Waar nodig zullen wij betrokken partijen daarop aanspreken en onderzoeken welke vervolgstappen passend zijn. Daarbij gaat onze voorkeur altijd uit naar een zorgvuldige en professionele oplossing. Maar wanneer auteursrechten of gemaakte afspraken bij herhaling worden geschonden, behouden wij ons het recht voor om daartegen op te treden. Met één platform, gevestigd in het Verre Oosten en ‘actief’ in Midden Nederland zijn we helaas zover gekomen.
Het amateurvoetbal verdient beter
Het amateurvoetbal is groot genoeg voor meerdere websites, kranten, fotografen en verslaggevers. Sterker nog, het verdient die brede aandacht. Iedere vereniging heeft verhalen die het waard zijn om verteld te worden. Van het eerste elftal tot de jongste jeugd, van de vrijwilliger achter de bar tot de trainer die zich jarenlang voor zijn club inzet. Daarvoor hebben we betrokken en onafhankelijke media nodig die elkaar aanvullen, niet platforms die vooral op het werk van anderen leunen.
Wij verwachten niet dat iedereen dezelfde journalistieke keuzes maakt of overal hetzelfde over denkt. Verschillen in aanpak en invalshoek zijn juist waardevol. Maar over één uitgangspunt zou geen discussie mogen bestaan: het werk van journalisten en fotografen verdient respect. Het Amsterdamsche Voetbal blijft daarom zijn eigen koers varen. Met verslaggevers langs de lijn, fotografen achter de doelen en redacteuren die hun verhalen zelf maken, informatie controleren en samenwerken met correspondenten, stafleden en verenigingen. Want uiteindelijk gaat het niet om wie het snelst op publiceren drukt, maar om wie verantwoordelijkheid neemt voor wat hij publiceert.
Het amateurvoetbal verdient originele verhalen, eerlijke bronvermelding en respect voor de mensen die het nieuws maken. Niet minder dan dat.
Door: Haldor van Elvedin
Reageren? E: info@hetamsterdamschevoetbal.nl
En dan nog dit: Wie zich geroepen voelt: meewerken met Het Amsterdamsche Voetbal mag. We kunnen altijd mensen, jong volwassen, volwassen en heel erg ervaren, gebruiken met een scherpe, kritische of juist soepele pen. Fotografen, verslaggevers, columnisten, liefhebbers. Meld je gerust aan. Er is altijd ruimte voor mensen die ook het verhaal achter de uitslag willen schrijven.
