Het Amsterdamsche Voetbal Doelgericht
‘Homo’s houden niet van voetbal’
Binnen vijf minuten hoorde ik de medetoeschouwer minstens tien keer ‘vuile homo’, ‘pisnicht’, ‘flikkertje’ of iets anders met dezelfde lading brullen. De rest van de tribune grinnikte of knikte instemmend. Het was tijdens de eerste helft van Ajax – Go Ahead Eagles in februari dit jaar. Waarom het me juist dit keer zo raakte, kan ik niet precies zeggen. Het is niet alsof zoiets anders nooit voorkomt in een voetbalstadion en bovendien zong ook ik vroeger gedachteloos mee met spreekkoren als ‘alle boeren zijn homo’s’. Deze uitbarsting deed pijn, maar ik hield mijn mond. Ik wilde de sfeer niet bederven.
Het afgelopen halfjaar deed ik, in het kader van mijn sociologie thesis aan de VU, kwalitatief onderzoek naar hoe spelers de inclusiviteit en diversiteit binnen het Amsterdamse amateurvoetbal ervaren. Hierbij heb ik nadrukkelijk ingezoomd op de heteronormatieve structuren en de positie van queer mannen in deze wereld. Dat het een masculiene omgeving is waarin heteroseksualiteit de norm vormt, zal voor de meesten geen verrassing zijn. De manier waarop uitsluitingsmechanismen geaccepteerd, gelegitimeerd en daarmee in stand gehouden worden is echter iets waar, naar mijn mening, nog veel te weinig erkenning en bewustzijn voor is.
Seksuele diversiteit is in dit veld vrijwel volledig onzichtbaar: queer mannen kiezen ervoor om geen deel uit te maken van de voetbalwereld, of doen het wel maar verbergen dat aspect van hun identiteit. Zelf behoor ik tot die laatste groep. Van jongs af aan speel ik fanatiek amateurvoetbal, ben ik seizoenkaarthouder bij Ajax en het afgelopen seizoen was ik trainer van een jeugdteam. Ik ontwikkelde een grote liefde voor de sport en voelde me bovendien geaccepteerd en op mijn plek. Desondanks begon er de laatste jaren iets te wringen; vragen die ik eerder vermeed of wegdrukte kregen een rol van betekenis. Hoe komt het eigenlijk dat ik het onderwerp van mijn biseksualiteit nog nooit heb laten vallen in de voetbalcontext, terwijl ik daarbuiten comfortabel en open over mijn geaardheid ben?
In het amateurvoetbal heerst een sterke mate van voorwaardelijke acceptatie, zo blijkt uit de bevindingen van het onderzoek. Er zal niet snel gezegd worden dat homo’s niet mogen toetreden tot een voetbalteam of dat een afwijkende seksuele voorkeur feitelijk niet getolereerd wordt. Tegelijkertijd wordt wel hardop uitgesproken dat het ongemakkelijk is om de kleedkamer met een queer man te delen en dat hij niet te dichtbij moet komen. Hiermee wordt de homo bij voorbaat weggezet als bedreigend en grensoverschrijdend. Er wordt verwacht dat de queer teamgenoot ‘zich normaal gedraagt’ (dus: als een masculiene hetero man), niet spreekt over ‘privékwesties’ (lees: queer romantiek) en ‘er een geintje van kan maken’ (oftewel: meelacht om homofobe grappen). De mogelijke consequenties als je je niet committeert aan deze heteroregels zijn buitensluiting, pestgedrag en sociale isolatie.
Uit rapporten van de KNVB, het SCP en de overheid blijkt dat er volop bewustzijn is over het maatschappelijke belang van voetbal, de potentiële verbindende kracht ervan en de positieve invloed op sociale cohesie. In deze rapporten is echter nauwelijks aandacht voor de positie van queer mannen: over hun ondervertegenwoordiging wordt niets vermeld en wat betreft homofobie wordt enkele keren, weinig concreet, gesteld dat ‘discriminerende spreekkoren en gedragingen niet getolereerd worden’.
Een van de redenen dat er zo weinig aandacht is voor de onzichtbaarheid van seksuele diversiteit, is de veelgehoorde aanname dat ‘homo’s niet van voetbal houden en hun interesses nou eenmaal ergens anders liggen’. Los van het feit dat het problematisch is om alle queer mannen over één kam te scheren, miskent deze verklaring volledig de eerder beschreven homofobe machtsstructuren binnen het voetbal. De verantwoordelijkheid voor uitsluiting wordt zo naar de gemarginaliseerde groep verschoven, waardoor het onschuldige en neutrale zelfbeeld van de dominante groep in stand blijft – een mechanisme dat Gloria Wekker in de context van racisme Witte Onschuld noemde.
Waar behoefte aan is, is heldere normstelling. Ik begrijp als geen ander dat homofobie diepgeworteld en hardnekkig is, dat het niet vandaag of morgen verdwenen zal zijn. Toch is het onzin om te stellen dat er niets tegen ondernomen kan worden en het is beschamend hoe weinig er momenteel tegen gebeurt. Zolang er aanhoudend en achteloos met de woorden ‘homo’ en ‘flikker’ gescholden wordt, zonder dat er een waarschuwing, berisping of sanctie volgt, is het ondenkbaar dat iemand zich uitspreekt tegen dergelijk homofoob taalgebruik. De passieve houding van de KNVB, clubs en andere instanties – het stilzwijgend accepteren van dit structurele probleem – doet nog meer pijn dan de homofobie zelf.
Juist omdat deze sport zo prachtig en belangrijk is, wil ik de instanties met de macht en middelen oproepen om dit probleem te erkennen en met concrete acties te bestrijden. Voer een nultolerantiebeleid in voor homofoob taalgebruik op en rond het veld, ondersteund door een landelijke campagne en duidelijke instructies voor clubs, trainers en officials. Dat zou een begin zijn.
Kobus Groenteman, 13 juli 2025.
Bronnen
Literatuur
Groenteman, K. (2025). ‘Zwarte spelers zijn snel en homo’s houden niet van voetbal.’ Masterthesis Sociologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.
Wekker, G. (2016). White Innocence: Paradoxes of colonialism and race. Duke University Press.
Rapporten
KNVB, PWC. (2015). De Kracht van Voetbal. Sturen op de Maatschappelijke Impact van Voetbal. https://www.knvb.nl/downloads/bestand/4608/rapport-de-kracht-van-voetbal.
KNVB. (2023). Ons Voetbal Is Van Iedereen. Plan van Aanpak 2023-2025. https://onsvoetbalisvaniedereen.nl/wp-content/uploads/2024/03/OVIVI-Interactive-online-PDF-V8.pdf.
KNVB. (2025). Maatschappelijk Impactverslag. Seizoen 2023-’24. https://www.knvb.nl/downloads/bestand/29140/knvbmaatschappelijkimpactverslagseizoen20232024.
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (2024). Strategie sportverenigingen. https://open.overheid.nl/documenten/e1e6c356-3d8b-4569-9f08-0a39100b32f8/file.
Sociaal en Cultureel Planbureau. (2020). Sociale waarde van diverse organisatievormen in de sport. https://www.scp.nl/binaries/scp/documenten/publicaties/2020/06/29/sociale-waarde-van-diverse-organisatievormen-in-de-sport/Bijlagen+Sociale+waarde+van+diverse+organisatievormen+in+de+sport+%28002%29.pdf.
Online artikelen
KNVB. Gender- en Seksediverse personen. KNVB.nl. https://www.knvb.nl/themas/sportiviteit-en-respect/diversiteit/gender–en-seksediverse-personen.
KNVB. Maatschappelijke & economische meerwaarde. KNVB.nl. https://www.knvb.nl/info/69394/maatschappelijke-economische-meerwaarde.
KNVB. (2023, 10 juli). Betaald voetbal unaniem tegen ‘homofobe’ spreekkoren en neemt maatregelen. KNVB.nl. https://www.knvb.nl/nieuws/themas/diversiteit/67931/betaald-voetbal-unaniem-tegen-%E2%80%98homofobe%E2%80%99-spreekkoren-en-neemt#:~:text=Betaald%20voetbal%20unaniem%20tegen%20’homofobe’%20spreekkoren%20en%20neemt%20maatregelen,-KNVB%20Media&text=Vanaf%20aankomend%20seizoen%20wordt%20in,voor%20iedereen%20en%20van%20iedereen.
KNVB. (2024, 3 augustus). Wout Brama bij Canal Parade: ‘Ik had gehoopt dat we verder zouden zijn’. KNVB.nl. https://www.knvb.nl/nieuws/themas/diversiteit/69438/wout-brama-bij-canal-parade-ik-had-gehoopt-dat-we-verder-zouden-zijn.
