Het Amsterdamsche Voetbal Doelgericht
Een boek over voetbal, maar misschien nog wel meer over het leven. Trainer-coach Richard Plug van JOS/Watergraafsmeer presenteerde zijn boek Wat overblijft na het laatste fluitsignaal tijdens een bijzondere avond in Santpoort-Noord. Voor een dikke honderd aanwezigen werd het een bijeenkomst vol verhalen en anekdotes, met veel gelach, maar zo nu en dan ook een moment waarop het even stil werd. Precies zoals het boek eigenlijk is.
Ruim voor zeven uur druppelen woensdagavond de eerste gasten Zaal Wildeman in Santpoort-Noord binnen. Een drankje bij binnenkomst, handen schudden en vooral veel bekenden uit de voetbalwereld. Mensen uit verschillende periodes van het leven van Richard Plug zijn samengekomen voor de officiële presentatie van zijn boek Wat overblijft na het laatste fluitsignaal.
Om half acht wordt er stipt afgetrapt. Plug kijkt de zaal in en opent op geheel eigen wijze: „Voor de mensen die mij niet kennen…?” Gelach. Het ijs is direct gebroken.
Veertig jaar prof- en amateurvoetbal in één zaal
Jaap van Aanholt leidt het programma, dat ongeveer een uur duurt. Het bijzondere aan de avond wordt al snel zichtbaar. In de zaal zitten oud-ploeggenoten, voormalige spelers, familie, vrienden en mensen met wie Plug als trainer samenwerkte. Sommige jongens die hij ooit als zeventienjarige jeugdspeler onder zijn hoede had, zijn inmiddels ruim in de veertig en zelf vader.
Dat maakt de avond voor Plug tot een feest der herkenning. Zijn leven in het voetbal beslaat inmiddels ongeveer veertig jaar. Eerst als speler, later als trainer-coach. Als laatbloeier schopte hij het uiteindelijk tot het betaald voetbal en speelde hij meer dan tweehonderd wedstrijden als prof. Daarna volgde een lange trainersloopbaan. De rode draad van al die jaren? De mensen die hij onderweg tegenkwam. „Het was leuk om te doen”, zegt Plug over het schrijven. Tegelijkertijd bleek het op papier krijgen van al die herinneringen bepaald niet eenvoudig. Verhalen vertellen in een kleedkamer of aan een bar is één ding. Er een boek van maken waarin de lezer wordt meegenomen, bleek iets heel anders.
‘Is je ego dan zo groot?’
Waarom eigenlijk een boek over jezelf schrijven? Plug kan er zelf ook om lachen. „Ik schijn 59 te zijn”, grapt hij wanneer het onderwerp ter sprake komt. En ja, dan kun je natuurlijk de vraag krijgen of je ego inmiddels zo groot is geworden dat er een heel boek nodig is. Die conclusie bestrijdt hij meteen. Het idee zat volgens Plug al jaren in zijn hoofd. Niet om zichzelf op een voetstuk te zetten, maar omdat hij de verhalen wilde bewaren. Uiteindelijk kwam het beslissende zetje vanuit zijn persoonlijke omgeving. Daarna begon hij daadwerkelijk te schrijven. Het project nam uiteindelijk ongeveer drie jaar in beslag. Op 30 augustus zette hij definitief een punt achter het manuscript.
„Ik heb het in eerste instantie voor mezelf geschreven”, legt hij uit. Dat anderen het nu kunnen lezen, maakt het bijzonder. Een berichtje, een reactie of een review van iemand die zichzelf in een verhaal herkent, betekent voor hem misschien wel meer dan verkoopcijfers. Plug heeft ook niet de illusie dat hij een literaire prijs gaat winnen of een bestseller heeft geschreven.
Twaalf hoofdstukken in ‘Plug-taal’
Het boek bestaat uit twaalf hoofdstukken en is bewust opgebouwd rond verschillende periodes en gebeurtenissen. Plug wilde niet simpelweg wedstrijd na wedstrijd of club na club afwerken. De voetbalmomenten zijn gekoppeld aan anekdotes en aan gebeurtenissen buiten het veld. Van de achttienjarige voetballer tot de huidige trainer van JOS/Watergraafsmeer: alles wat daartussen gebeurde, leverde materiaal op. „Het boek is in Richard Plug-taal”, zegt hij. Een goed verstaander weet wat dát betekent.
Dat betekent humor en voetbalverhalen, maar niet uitsluitend vrolijkheid. Wat overblijft na het laatste fluitsignaal gaat ook over vriendschap, familie, ouder worden, ziekte, verlies en afscheid. Juist daardoor overstijgt het de gebruikelijke verzameling kleedkameranekdotes: voetbal vormt de rode draad, maar achter de verhalen gaat minstens zo vaak het leven buiten het veld schuil.
Plug spaart daarbij ook zichzelf niet altijd. Niet alles uit zijn leven staat overigens in het boek. Bewust niet. Maar het meeste dat hij wilde vertellen, heeft een plek gekregen. Is het uiteindelijk geworden zoals hij het vooraf in zijn hoofd had? „Ja, ik denk het wel.” Om er vervolgens met de nodige zelfspot aan toe te voegen dat hij het boek zelf ook niet meer helemaal heeft teruggelezen.
Lachen en slikken
Juist die afwisseling maakt ook de presentatie bijzonder. Het ene moment wordt er hard gelachen om een verhaal uit de oude doos, even later krijgt de avond een heel andere lading. Want wie veertig jaar in het voetbal rondloopt, wint wedstrijden en prijzen, maar neemt ook afscheid van mensen. Plug weet daar inmiddels alles van. Zijn vader overleed in 2025 nadat hij tijdens een wedstrijd van JOS/Watergraafsmeer onwel was geworden. Die gebeurtenis en de periode daarna maakten diepe indruk. Eerder vertelde Plug aan Het Amsterdamsche Voetbal hoe het zingen van Sweet Caroline met zijn spelersgroep, een nummer dat sterk met zijn vader verbonden was, hem later diep raakte.
Lees ook hier: Gitzwarte middag in de Watergraafsmeer
Het verklaart mede de titel van het boek. Want wat blijft er daadwerkelijk over wanneer het laatste fluitsignaal heeft geklonken Niet alleen de uitslagen, promoties, bekerrondes of periodetitels. Het zijn vooral de mensen en de verhalen die eraan vastzitten. Daarom vindt Plug het ook lastig om één dierbaar voetbalmoment uit al die jaren te kiezen. Natuurlijk zijn er bijzondere bekerwedstrijden geweest en successen die nooit meer worden vergeten. Maar uiteindelijk blijken herinneringen zelden uitsluitend om een uitslag te draaien.
Jonge spelers helpen
Ook nu, op 59-jarige leeftijd, staat Plug nog altijd midden in het voetbal. Bij JOS/Watergraafsmeer werkt hij dagelijks met een spelersgroep en ook het begeleiden van jonge talenten is een onderdeel van het trainersvak dat hem aanspreekt. Daarmee is de cirkel eigenlijk rond. Ooit was hij zelf de jonge speler die zijn weg probeerde te vinden. Later werd hij profvoetballer en vervolgens trainer. Inmiddels kijkt hij terug op tientallen jaren voetbal en probeert hij een volgende generatie iets mee te geven.
Niet door in zijn boek uit te leggen hoe een trainer moet coachen of hoe een elftal tactisch moet worden neergezet. Wat overblijft na het laatste fluitsignaal is nadrukkelijk geen trainershandboek. Plug vertelde eerder al dat hij die ambitie helemaal niet had.
Het zijn verhalen. Soms hilarisch, soms pijnlijk en geregeld herkenbaar voor iedereen die lang genoeg in een kleedkamer heeft gezeten.
Cor Lems krijgt het eerste exemplaar
Dan komt een mooi moment van de avond. Het eerste exemplaar wordt uitgereikt aan Cor Lems. Uiteraard niet zonder een verhaal uit de oude doos. Dat zou op deze avond ook bijna onmogelijk zijn geweest. Het past bij de bijeenkomst. Geen stijve boekpresentatie met ingewikkelde literaire beschouwingen, maar een voetbalavond waarop herinneringen van tafel naar tafel lijken te gaan. Het ene verhaal roept het volgende alweer op. Plug heeft bovendien nadrukkelijk een maatschappelijk doel aan zijn boek gekoppeld. Een deel van de opbrengst gaat naar Spieren voor Spieren, de organisatie die zich inzet voor kinderen met een spierziekte. Voor Plug was de combinatie van kinderen en sport een belangrijke reden om juist voor dit doel te kiezen. Tijdens de avond kan al een bedrag van 750 euro voor het goede doel worden genoemd.
Niet uitlenen
En dan natuurlijk de verkoop. Het boek kost €19,99. Plug zou Plug niet zijn wanneer ook daar geen grap over wordt gemaakt. „Dat is tegenwoordig slechts een paar liter benzine. Een avond bioscoop, wat popcorn en een slechte film, dan ben je duurder uit wanneer je alleen gaat. Met gezelschap is het nog véél duurder dan mijn boek.” Maar voor potentiële (online)kopers heeft hij nog wel een belangrijke aanwijzing. En voor de mensen in de zaal: “Het boek is bedoeld om zelf te houden. Ik heb voor iedereen er een persoonlijke boodschap ingeschreven en gesigneerd. Het is dus niet om uit te lenen of weg te geven.”
Wie na het lezen enthousiast is, moet een ander dus vooral aansporen zelf een exemplaar aan te schaffen. Goed voor Plug, goed voor Spieren voor Spieren en bovendien aanzienlijk veiliger voor de boekenkast. Na ongeveer een uur zit het officiële programma erop. Wat resteert zijn gesprekken, herinneringen en ontmoetingen tussen mensen die elkaar soms jarenlang niet hebben gezien. Eigenlijk precies waar Wat overblijft na het laatste fluitsignaal over gaat. Richard Plug heeft zijn boek kunnen afvinken. Daar is hij trots op. Niet alleen op het eindresultaat, maar misschien nog wel meer op het creatieve proces dat eraan voorafging. Woensdagavond in Santpoort-Noord kwam dat proces samen. Met oud-spelers, ploeggenoten, vrienden en andere bekenden uit tientallen jaren voetbal in één zaal. Er werd veel gelachen. Af en toe moest er even worden geslikt. En toen het officiële gedeelte voorbij was, bleven vooral de verhalen over. Het boek Wat overblijft na het laatste fluitsignaal van Richard Plug is online verkrijgbaar voor €19,99.
Foto’s: Krystle Zonneveld
