WEEKENDVOETBAL | KNVB: “We willen geen rechtszaak, we willen in gesprek blijven met de verenigingen”

Jan Dirk van der Zee: “We zijn amateurs, maar we zijn er wél goed in”

Elk weekend worden er meer dan 33.000 amateurvoetbalwedstrijden gespeeld door heel Nederland. Op sportparken, in dorpskernen en stadswijken voetballen jong en oud, mannen en vrouwen, prestatief en recreatief. Het amateurvoetbal is springlevend en groeit zelfs, maar staat tegelijkertijd voor grote keuzes. Op de KNVB Campus in Zeist, nog altijd dé thuisbasis van Nederlands grootste bond, schetste directeur amateurvoetbal Jan Dirk van der Zee de trends, dilemma’s, uitdagingen en ambities van de bond.

De boodschap vanuit de KNVB is kraakhelder: “We zijn misschien amateurs, maar we zijn er wel heel erg goed in.” De Good Feeling-film van de KNVB, waarin de essentie van het amateurvoetbal centraal stond – plezier, verbondenheid en ontwikkeling – gaf treffend weer waar het om draait.

Met 1.261.967 leden telt de KNVB meer leden dan ooit. “We blijven groeien,” stelde Jan Dirk van der Zee tevreden vast op een koude februari in 2026, die in 2015 met mindere cijfers aan zijn job in Zeist begon en afscheid neemt met verbeterde cijfers. “Maar groei is geen vanzelfsprekendheid.” Vooral de instroom van jonge meiden stagneert, terwijl juist daar grote kansen liggen voor de toekomst van de meidensport. Het Nederlandse amateurvoetbal draait op een indrukwekkende organisatie. Ongeveer 400.000 vrijwilligers zetten zich wekelijks in voor 2.800 verenigingen. “Dat is vrij uniek,” aldus Van der Zee. “Maar die vrijwilligers zijn soms ook kwetsbaar. We moeten het voetbal zo organiseren dat het voor iedereen behapbaar en aantrekkelijk blijft.”

Gelijkwaardigheid als leidraad

Een belangrijk terugkerend thema was de inrichting van de competities. De KNVB werkt al jaren voortdurend aan een voetbalpiramide bij de senioren die moet zorgen voor meer gelijkwaardige en spannende competitie- en bekerwedstrijden. Dat gebeurt onder meer via gemengd(er) indelen, en in de jeugd via fasevoetbal en het meenemen van speelniveau.

“Het voetbal ontwikkelperspectief is cruciaal,” zei Van der Zee. “Zeker voor bijvoorbeeld de O21- en O23-teams, waar talent zich moet kunnen meten op het juiste niveau én met de eigen leeftijdsgroepen. Juist in deze leeftijdscategorieën – de zogenaamde bovenbouw – zagen we in het verleden veel meer uitval, en nu minder omdat spelers langer met hun leeftijdsgenoten kunnen blijven voetballen. Er is ook een keerzijde, dat beseffen we. Spelers maken bijvoorbeeld veel minder snel een stap naar een standaard eerste elftal. Daarom blijven we deze competities voortdurend evalueren.”

De piramide binnen het seniorenvoetbal blijft onderwerp van discussie. In Nederland is er altijd wel ergens kritiek en die zal volgens Van der Zee ook blijven. “Maar wedstrijden met kortere reisafstanden, veel meer spannende competities en meer derby’s zijn in de praktijk grotendeels al een succes, is gebleken uit meerdere analyses.” De piramide is bovendien nog niet volledig open. Promotie vanuit de amateurs – lees: de Tweede divisie – richting het betaald voetbal, de Keuken Kampioen Divisie en mogelijk op termijn de Eredivisie, blijft een ingewikkeld dossier. “De Tweede en Derde Divisie moeten aantrekkelijker worden”, vinden vooral ook de clubs zelf. “Er moet meer spanning komen.” Mede daarom zijn er inmiddels verschillende (top)amateurverenigingen die wel oren hebben naar een stap richting de vaderlandse, betaalde, top. “We, amateurverenigingen, staan open voor promotie van amateurclubs naar het betaald voetbal, maar de toetredingsregeling is nog altijd complex en de eisen zijn gortig.”

De huidige afspraken over de piramide lopen tot en met het seizoen 2027-2028. Daarna ligt alles weer open op de onderhandelingstafel. Van der Zee verwees naar buurland Duitsland als ideaal voorbeeld. “Daar klopt het plaatje. Dat is zeer inspirerend, maar niet zomaar één op één te kopiëren.”

Zaterdag, zondag of samen?

Een ander zeer gevoelig onderwerp is de verschuiving van zondag- naar zaterdagvoetbal. In 2013 telde Nederland nog zo’n 1.700 zondag-standaardteams; inmiddels zijn dat er nog 966. Steeds meer clubs met een eerste elftal spelen op zaterdag. Oorzaken zijn fusies, stoppende verenigingen met een eerste elftal, maatschappelijke trends en de populariteit van prestatief voetbal op zaterdag. De KNVB heeft hiervoor eerder al een plan ontwikkeld, zoals dat nu geldt in de tweede-, derde en vierde- divisies en de eerste klassen.

Het gegeven zorgt inmiddels voor onderhuidse spanningsvelden, omdat ook de tweede en derde klassen komend seizoen gaan meedraaien in het ‘gemengde weekendvoetbal’. Bijvoorbeeld de zondagclubs die traditioneel op zondag willen blijven spelen, voelen zich flink benadeeld als het allemaal doorgaat zoals wordt verondersteld. Daarbij speelt ook de regionale situatie een rol: waar in sommige regio’s de problematiek groter is om tot gelijkwaardige competities te komen, speelt deze elders in de provincie nauwelijks. Is ‘one size fits all ‘ hier wel reëel en eerlijk?

Maatwerk

De KNVB onderzoekt verschillende vormen en wil hier in het nieuwe seizoen 2026-2027 zorgvuldig op inspelen via maatwerk: dat betekent specifieke zaterdag poules, specifieke zondag poules én gemengde competities. “Dit is niet op een namiddag bedacht,” benadrukte Van der Zee. “De amateurledenraad, het bestuur amateurvoetbal en belangenorganisaties zijn hier actief bij betrokken. Dit is democratie in actie. Wij rammen dit er echt niet zomaar doorheen. Hier is al lange tijd met alle betrokkenen over gesproken.”

Soms speelt ook het principe van clubs een hoofdrol. “Ben je bijvoorbeeld een zaterdagclub, of principieel een zaterdagclub?” vroeg Van der Zee hardop. “Het verschil zit in cultuur, traditie en soms ook praktische haalbaarheid. Dat geldt net zo goed voor zondagclubs.” De KNVB zegt maatwerk te willen leveren, maar erkent dat niet iedere vereniging in Nederland honderd procent tevreden zal zijn.

Het is uiteindelijk óók de opzet dat de verenigingen gaat werken met één standaard eerste elftal; óf zaterdag óf zondag. De voetbalbond neemt geen twee standaardelftallen meer aan, nieuwe inschrijvingen zijn dus niet mogelijk, en voert een sterfhuis constructie beleid op dat punt. Kortom: heb je één zaterdag 1 en zondag 1 team, dan betekent dat sowieso geen promotiekansen voor één van beiden.

Proces?

Er is inmiddels een werkgroep actief die stevig op de deur klopt in Zeist, maar de KNVB blijft bij haar standpunt over het ‘gemengde weekendvoetbal’. “We willen hierover absoluut geen rechtszaak,” benadrukte Van der Zee. “We willen juist in gesprek blijven met die clubs die zorgen hebben of bezwaren uiten. En dat doen we dan ook”, probeerde Van der Zee te overtuigen.

Vernieuwing en gedrag

Naast structuur in het voetballandschap is er aandacht voor gedrag- en andere spelvormen. De pilot met de tijdstrafregeling – waarbij een speler wegens onsportief gedrag tijdelijk uit de wedstrijd wordt gehaald – wordt positief ontvangen. Wederom, in de districtsbeker, wordt in het seizoen 2025-2026 verder met deze regeling geëxperimenteerd. “Het haalt de scherpe randjes tijdens het spel eraf,” aldus Van der Zee.

Bij de senioren verwacht de KNVB groei in alternatieve vormen zoals walking football en 7-tegen-7. “Een leven lang voetbalplezier,” noemt de KNVB het. Competities voor 18+, 35+ en 45+ worden flexibeler en kleinschaliger ingericht, zodat voetbal beter past bij verschillende levensfases. “Het is al een groot succes en zal verder groeien.”

In het jeugdvoetbal ligt de focus nog altijd op plezier en ontwikkeling. Sterke, gelijkwaardige competities zijn daarbij essentieel. Nieuwe wedstrijdvormen, zoals 9-tegen-9 bij de O13-jeugd in de KNVB-beker, indeling op prestaties en spelen in vier fases moeten ervoor zorgen dat kinderen steeds vaker wedstrijden spelen die écht passen bij hun niveau. Tegelijk blijft de instroom van meisjes een aandachtspunt. “Daar moeten we creatiever en aantrekkelijker in worden,” erkende Van der Zee. “Meisjes beginnen gemiddeld twee jaar later met een teamsport dan jongens. Daarom hebben we hiervoor een nieuw programma ontwikkeld. We willen niet dat ze later starten én vroeg uitstromen. Overigens zit – opvallend genoeg – de grootste groei van het aantal KNVB-leden bij de senioren in het vrouwenvoetbal.”

Het koppen-debat

Een van de veelvuldig besproken onderwerpen in het jeugdvoetbal van het afgelopen jaar blijft koppen. Onder politieke druk en na adviezen van de Sportraden wordt in meerdere landen koppen tot een bepaalde leeftijd verboden. De KNVB hanteert daarin een genuanceerder standpunt. “Gemiddeld kopt een kind bij de O12 en jonger nauwelijks,” stelde Van der Zee. “Je moet ze juist leren hoe je veilig kopt.”

Volgens de KNVB leiden algehele verboden tot vreemde situaties en aanpassingen van spelregels die het spel aantasten. De bond pleit daarom voor duidelijke richtlijnen en goede training, in plaats van een totaalverbod.

Conclusie

Het amateurvoetbal staat aan de vooravond voor grote veranderingen, maar beschikt ook over een enorme kracht. Met bijna 1,3 miljoen leden en honderdduizenden vrijwilligers blijft het de ruggengraat van het Nederlandse voetbal. Of, zoals de slogan van de middag luidde: amateurs misschien, maar wel verdomd goed georganiseerd. En dat mag de bond de komende periode opnieuw bewijzen.

Verslag: Harold van Ineveld